Zararlı atık bertaraf yolları ile ilgili çok önemli ölçüde tecrübeler bulunmasına rağmen, ülkelerin gerçek zararlı atık potansiyelleri hakkında sıhhatli değerler maalesef henüz mevcut değildir. Zararlı atıklar, çevre açısından diğer atık türlerinden daha büyük bir öneme sahiptir.

            Çevre koruma çalışmalarının bir sonucu olarak günümüzde endüstri, her zaman doğru olmamakla birlikte zararlı atıklarla eşanlamlı olarak düşünülmektedir. Ancak yapılan araştırma sonuçları, depo yerlerine gelen katı atıkların % 1’ ini zararlı atıkların oluşturduğunu ve bu zararlı atıkların % 20’ sinin de evsel kaynaklı olduğunu ortaya çıkarmıştır. Toplumlarda temizlik temizlik maddelerinin kullanımının önemli bir gereksinim olması ve bu maddelerin miktar ve çeşitlerinin de giderek artması, bunlardan kaynaklanan bir takım zararlı kimyasalların da bol miktarlarda çevreye atılması sonucunu ortaya çıkartmaktadır. Halbuki evsel kaynaklı zararlı maddeler, halk tarafından çeşitli kullanım ihtiyaçlarını karşılamak için satın alınmaktadır.

            Bunlara ilişkin en genel örnekler; rutin olarak evlerde kullanılan temizlik maddeleri, pestisit ihtiva eden aerasol spreyler, otomotiv gereçleri, boyalar ve çözücüler, ilaçlar ve metal temizleyicileri. Evlerde, bahçelerde ve garajlarda zaruri ihtiyaç olarak, hobi olarak kullanılan ürünlerin bir çoğunun zehirli, tutuşabilir, korrozif veya diğer maddelere zarar verebilecek kadar reaktif özelliğe sahip olduklarından bu ürünler atıldığı zaman “Evsel Zararlı Atık” ismini alırlar. Evsel Zararlı Atıklar; doğrudan toprağa veya bir yüzeysel su kaynağına, mevcut kanalizasyon sistemine veya çöp toplama sistemi ile depo sahasına verildiği zaman birçok çevre problemi ortaya çıkmaktadır. Bu uygun olmayan alternatiflerden her biri zararlı kimyasalların çevreye yayılmasına vesile olur. Bu da; insan ve çevre sağlığı açısından risk oluşturmaktadır. Bu ürünlerin bir çoğu normal şartlar ve emniyet tedbirleri altında zarar vermeyebilir, ama insan üzerinde bir çok sağlık zorunu oluşturmaktadırlar.

            Miadı dolmuş ilaçların etkin ve yaygın bir şekilde imha edilmesinin koşullarının yaratılmadığı günümüzde bu ilaçlar bir yandan akılcı olmayan ilaç kullanımı, çocuklarda kazai zehirlenmeler, ilaç-ilaç etkileşimleri gibi nedenlerde toplum sağlığını olumsuz bir şekilde etkilerken, öte yandan bu ilaçların imha edilmelerindeki tek yol olan, bu kimyevi maddelerin çöplere bilinçsizce atılması ve lavabolara dökülmesi eylemleri özel olarak çevre sağlığını da doğrudan etkilemektedir. Zira artık zehir niteliği kazanmış bu ilaçlar yer altı su kaynaklarının ve dolayısıyla toprağın kimyevi maddelerle kirletilmesinin koşullarını oluşturmaktadır. 

            Su sistemlerimizde mevcut farmasötikler, artık çevre ve insan sağlığı açısından çok ciddi sonuçlara varabilecek seviyelere gelmiş olup , alarm vermektedir. İnsan nüfusunun artması ve giderek yaşlanması atık ilaçların çevreye olan tehditlerinin her geçen gün daha da artmasına neden olmaktadır.

            Evimizde kullanılmayan ilaçlar ailemiz, toplumumuz ve çevremiz için geri dönüşümü çok zor olabilecek riskler taşımaktadır.

·           İlaç Suistimali

·           Hatalı Kullanım

·           Çocuklarda Kazai Zehirlenmeler

·           İntihar Girişimleri

·           Çevresel Zararlar ana başlıklar olarak sayılabilir.

 

Geri toplama programları ile çevreye zarar verecek olan farmasötik miktarları azalacağı gibi aynı zamanda güvenli olmayan depolama sonucu oluşabilecek zehirlenmelere, doz aşımlarına, hırsızlıklara ve gençler tarafından kötüye kullanılmaların önüne geçilebilmekte, aynı zamanda çevre ve doğanın korunması kapsamında yerel toplulukların yerelde yaşayanların sorun çözümüne ilişkin karar alma süreçlerine aktif katılımlarını kolaylaştırarak, ilgili yerel kamu kurumları ile işbirliğini güçlendirmektir.

            Evsel ilaç atıklarının çevreye ve insan sağlığına verdiği zararların farkında olunmasına, tüm dünyada buna yönelik farklı çalışlar, programlar yürütülmesine rağmen, ülkemizde konuya ilişkin olarak net verilere sahip olunmaması, karşı karşıya bulunulan zararların ve risklerin önlemesi yönünde kurumsal önlemlerin alınmasını ve programların yürütülmesini engellemekte, evsel ilaç atıklarının geri toplanması ve bertarafına ilişkin herhangi bir çalışma da yapılmamaktadır. Yerel yönetimler, istenmeyen farmasötiklerin güvenli bir şekilde bertaraf edilmesi görevini üstlenecek yeterli kapasite ve ekipmana sahip değildir. Diğer taraftan üretim, dağıtım, satış ve tüketimde yer alan herkes bu atıkların çevreye ve insan sağlığına verdiği zararlardan SORUMLUDUR. İlgili ürünlerin yaşam döngüsü içerisinde üretici, toptancı, depocu, sunucu ve tüketici gibi tüm paydaşların içinde yer aldığı, farmasötik atıkların çevreye ve insan sağlığına verdikleri olumsuz etkilerin azaltılmasında sorumluluğun paylaşıldığı ve böylelikle farmasötik atık miktarının minimum düzeylere çekilebildiği yeni bir ilaç yönetim modelinin oluşturulması büyük bir aciliyet taşımaktadır.

ATIK İLAÇLA VERİ TOPLAMA

Evsel ilaç atıkların geri toplanmasına yönelik yapılacak çalışmalarla, bir yandan topluma miadı dolan veya artık. Kullanmadıkları ilaçlarını güvenli bir şekilde ev ortamlarından uzaklaştırabilmeleri için imkan sağlanırken, bir yandan da toplanılan bu ilaçlardan elde edilecek istatistiki veriler ışığında ve ilaçlarını eczaneler getirecek hastalardan alınan veriler doğrultusunda ülkemizde akılcı ilaç kullanımı çalışmalarına ve oluşturulacak olan politikalara da katkı sağlanabilecektir.

 

1.      Hangi ilaçların genel olarak kullanılmadığının veya fazla yazıldığının belirlenmesi,

 

2.      Hangi ilaçların genel olarak yarıda bırakılıp atıldığının belirlenmesi

 

3.      Kullanılmayan ilaçların etkileri hakkında yapılan çalışmaya katkıda bulunmak

 

4.      Atık ilaçların parasal değerinin belirlenmesi

 

5.      farmasötiklerin çevresel etkilerinin daha uygun olarak değerlendirilebilmesi ve daha net önlemler alınabilmesine imkan sağlayacaktır.

 

 

Her zaman ifade ettiğimiz gibi, ilaç yanlış kullanıldığında bir zehirdir. Yanlış ilaçların

kişilerin elinde şakağa dayanmış bir namludan farkı yoktur. Hem doğanın hem de insanın geleceğini tehdit eden bu sağlık probleminin ortadan kaldırılması için, birincil sorumlular da yine sağlık çalışanları olmalıdır. Sağlıklı yarınlar için sağlıcakla kalın…